เชียงใหม่ – เมื่อวันที่ 28 กันยายน 2568 เครือข่ายพระสงฆ์นักพัฒนาชุมชนภาคเหนือตอนบน (คพชน.ล้านนา) ได้จัดประชุมชี้แจงแนวทางการดำเนิน “โครงการส่งเสริมสุขภาวะลดปัจจัยเสี่ยงมีวัดเป็นศูนย์กลางด้วยหลักพุทธธรรม ภาคเหนือตอนบน” ณ ห้องประชุมศรีปริยัติยานุรักษ์ วัดสวนดอก อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ โดยมีพระสงฆ์แกนนำและคณะทำงานจาก 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน (เชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน ลำปาง พะเยา แพร่ น่าน และแม่ฮ่องสอน) เข้าร่วมประชุมอย่างพร้อมเพรียงจำนวน 30 รูป/คน เพื่อร่วมวางแผนขับเคลื่อนให้วัดเป็นกลไกสำคัญในการสร้างสุขภาวะชุมชนอย่างยั่งยืน
โครงการดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนากลไกเครือข่ายพระสงฆ์ในการแก้ปัญหาปัจจัยเสี่ยงและสร้างสุขภาวะชุมชน เนื่องจากปัจจุบันงานบุญประเพณีสำคัญในภาคเหนือ เช่น งานบวช งานศพ และงานบุญสำคัญอื่น ๆ มักถูกแทรกด้วยปัจจัยเสี่ยงหลายด้าน เช่น การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในอัตราที่สูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ (34–36%) การจัดงานที่ฟุ่มเฟือยเกินจำเป็น และปัญหาสุขภาพของพระสงฆ์เองที่เผชิญกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เช่น ภาวะอ้วน (48%) และเบาหวาน
ฟื้นฟูศรัทธาสู่ความสงบเรียบง่าย
ในการกล่าวเปิดการประชุม พระครูสมุหวิเชียร คุณธัมโม วัดเจดีย์แม่ครัว จังหวัดเชียงใหม่ ในฐานะประธานเครือข่ายภาคเหนือตอนบน และผู้รับผิดชอบโครงการ ได้เน้นย้ำถึงบทบาทดั้งเดิมของวัดในสังคมไทย:
“พระพุทธศาสนาเป็นรากฐานสำคัญของวัฒนธรรมและคุณค่าของสังคมไทยมาอย่างยาวนาน วัดไม่ใช่เพียงสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา แต่เป็นศูนย์รวมของชุมชนในทุกมิติ ทั้งด้านจิตใจ การศึกษา และการพัฒนาสังคม แต่ในปัจจุบันค่านิยมการจัดงานบุญได้เบี่ยงเบนไปสู่ความยิ่งใหญ่และเน้นหน้าตาทางสังคม ซึ่งทำให้เจ้าภาพต้องกู้หนี้ยืมสินมาจัดงาน และยังนำมาซึ่งปัจจัยเสี่ยง เช่น เหล้า พนัน และเสียงดังเกินขอบเขต เครือข่ายของเราได้ใช้ทุนทางสังคมและความศรัทธาที่ชุมชนมีต่อพระสงฆ์ ในการขับเคลื่อนงานนี้อย่างต่อเนื่อง โดยมีเป้าหมายคือ การปรับเปลี่ยนแนวทางการจัดงานบุญให้กลับคืนสู่จุดประสงค์ดั้งเดิม คือการสร้างบุญกุศล การฝึกตน และการยกระดับคุณค่าทางจิตวิญญาณ เราจะเสริมพลังให้วัดยังคงเป็นรากฐานของการพัฒนาสังคมไทยอย่างยั่งยืน”
ชูนโยบาย ‘วัดส่งเสริมสุขภาวะ’ พื้นที่ต้นแบบ 20 แห่ง
สำหรับแนวทางการทำงานในพื้นที่ พระครูสุจิณนันทกิจ เจ้าคณะอำเภอสันติสุข จังหวัดน่าน (ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่ดำเนินงาน 8 จังหวัด) ได้กล่าวถึงการพัฒนาวัดส่งเสริมสุขภาวะ (วัดสุขภาวะ) โดยชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการบูรณาการงานกับชุมชน:
“ในพื้นที่ภาคเหนือตอนบน วัดยังคงเป็นศูนย์กลางทางจิตใจ และพระสงฆ์เป็นที่พึ่งทางจิตวิญญาณ การพัฒนาวัดส่งเสริมสุขภาวะไม่ได้หมายถึงการห้ามทุกอย่าง แต่คือการใช้หลักพุทธธรรมเป็นแกนกลางในการลดปัจจัยเสี่ยงที่กระทบต่อสุขภาพ เราต้องร่วมกันสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของวัด ชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อแก้ไขปัญหาที่นำไปสู่โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs)
ไม่ว่าจะเป็นการรณรงค์ให้ปรับเมนูอาหารงานบุญที่มักจะ ‘หวาน มัน เค็ม’ สูง เพื่อลดความเสี่ยงด้านสุขภาพของทั้งพระสงฆ์และญาติโยม หรือการทำให้งานบุญประเพณีต่าง ๆ เช่น งานปอยหลวง หรืองานตานก๋วยสลาก เป็น ‘งานบุญปลอดเหล้า ปลอดภัย ปลอดอบายมุข’ ที่แท้จริง เมื่อวัดเป็นพื้นที่ต้นแบบที่เชื่อมโยงศาสนา วัฒนธรรม และสุขภาพเข้าด้วยกันได้ ย่อมก่อให้เกิดการขยายผลสู่ชุมชนได้อย่างยั่งยืน”
โครงการนี้มีเป้าหมายพัฒนาพื้นที่ต้นแบบวัดส่งเสริมสุขภาวะที่ครอบคลุมมิติ กาย ใจ สังคม และปัญญา จำนวน 20 แห่ง ใน 8 จังหวัด นอกจากนี้ ยังจะมีการผลิตสื่อวิดีทัศน์จำนวน 5 เรื่อง เพื่อสื่อสารสาธารณะและเปลี่ยนแปลงค่านิยมทางสังคมในการเลี้ยงเหล้าในงานบุญประเพณี
